Overzichtelijk en toegankelijk

Honderd jaar na de invoering ervan, komt er een nieuw Wetboek van Strafvordering. Momenteel wordt er druk gewerkt aan de herziene versie, die vanaf 1 april 2029 in werking treedt. Wat de grootste veranderingen zijn, wat de collega’s op straat ervan merken en wat de stand van zaken is; daarover vertelt programmamanager Evert Jan.

Waarom dit nieuwe wetboek?

“Zo’n twaalf jaar geleden werd al duidelijk dat het Wetboek van Strafvordering aan modernisering toe was. In het huidige wetboek staan namelijk veel facetten die in de tussenliggende honderd jaar actueel zijn geworden. Denk dan bijvoorbeeld aan digitale media of aan zaken rondom afluisteren die eerder nog niet bestonden. Via allerlei constructies zijn deze kwesties toegevoegd aan het wetboek om het werkend te houden, waardoor het geheel erg onoverzichtelijk is geworden. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft de opdracht gegeven voor deze modernisering en toen is het balletje gaan rollen. Naast de Koninklijke Marechaussee werken alle andere ketenpartners uit de strafrechtketen ook mee, zoals de politie, het Openbaar Ministerie (OM) en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD).”

Wat zijn de grootste veranderingen?

“Buiten het feit dat er zaken instaan die eerder niet bestonden, is het nieuwe wetboek ook overzichtelijker en toegankelijker geschreven. Zo is vrijwel alles wat relevant is voor het opsporingsonderzoek gebundeld in één hoofdstuk. Dit betekent dat veel artikelen worden omgenummerd. Daarnaast is het wetboek ‘techniek-onafhankelijk’, zoals we dat noemen. Daar waar je nu nog spreekt over een mobiele telefoon die je mag afluisteren, omschrijven we dat straks als een 'gegevensdrager'. Door het op deze wijze te formuleren, zorg je ervoor dat het wetboek duurzamer is. Zodoende hoef je het in de komende tijd niet aan te passen als er nieuwe technieken of middelen zijn.

Ook op het gebied van bevoegdheden verandert het een en ander. Voor vingerafdrukken gaat de verdachte nu nog mee naar het bureau, waar de hele afwikkeling volgt. Over drie jaar kan dat gewoon op straat. In het nieuwe wetboek mag een hulpofficier van justitie ook kleine hoeveelheden verdovende middelen laten vernietigen om ze te onttrekken aan het verkeer. Met andere woorden: bevoegdheden worden dichter bij de operationele collega’s neergelegd. Dit is bovendien in het voordeel van een verdachte. Die weet namelijk eerder waar hij of zij aan toe is.”

Hoe groot is dit project en wat komt er allemaal bij kijken?

“Het is een veelomvattend project. Geweldig groot, zou ik zeggen, maar dat maakt het juist interessant. Het is een lang traject dat zo’n twaalf jaar geleden begon. Het ministerie van Justitie en Veiligheid kijkt alle artikelen uit het wetboek na om te beoordelen of die nog geschikt zijn voor de nieuwe versie, en of deze passen bij álle ketenpartners. Wat wij aandragen op bijvoorbeeld technisch gebied, moet vergelijkbaar zijn met hoe de politie, het OM of de FIOD het doen. Dat vergt overleg in de strafrechtketen.

Daarnaast moeten de marechaussees worden voorbereid op wijzigingen. Het kan zijn dat je vanuit je jarenlange ervaring automatisch artikel 27 uit het wetboek erbij pakt in een bepaalde situatie, maar dat het straks een ander artikel is. Oftewel: hoe zorgen we ervoor dat onze mensen op de hoogte zijn van de wijzigingen? De collega’s moeten leren dat de handelwijze mogelijk anders wordt en dat dat vraagt om een andere manier van vastleggen. Dit moet allemaal samenkomen.

Binnen het programma hanteren wij hiervoor drie ontwikkellijnen: Operaties, IV en Opleidingen. Op het Landelijk Tactisch Commando (LTC), het Opleidings-, Trainings- en Kenniscentrum (OTC) en op de staf werken projectteams hard aan de uitvoering hiervan. Het LTC analyseert de inhoudelijke veranderingen en geeft invulling aan de aangepaste werkinstructies. De uitwerkingen door het LTC zijn vervolgens het vertrekpunt voor IV en Opleidingen. IV zorgt ervoor dat alle ICT-voorzieningen waar de Marechaussee gebruik van maakt zijn ingericht op het nieuwe wetboek. Opleidingen heeft de uitdaging om een bijscholingsprogramma op te stellen en om alle bestaande opleidingen aan te passen.”

Welke impact heeft het nieuwe wetboek op de collega’s op straat?

“Fundamenteel verandert er niet veel, behalve dat je verdraaid goed moet weten wat te doen op straat. Want het kan zo zijn dat je iets meer of anders mag dan dat nu het geval is. Het is daarom van belang dat collega’s zich bewust zijn van de veranderingen. Tegelijkertijd blijft het zo dat je op basis van wat je ziet, hoort en wat er gemeld is, moet optreden.”

Hoe gaat het nu verder tot 2029?

“Een groot deel van de werkprocessen op basis van de wijzigingen is inmiddels in kaart gebracht. Maar er moet nog veel gebeuren om ervoor te zorgen dat die veranderingen in systemen en in opleidingen worden omgezet. Dat is wel één van de spannende zaken: hoe zorgen we ervoor dat onze mensen op de juiste wijze worden bijgeschoold en dat ze op 1 april 2029 allemaal zijn opgeleid aan de hand van dit nieuwe wetboek? Via het overgangsrecht wordt de overgangsperiode van het huidige naar het nieuwe wetboek zo kort mogelijk gehouden. Het werk op straat gaat in de tussentijd namelijk gewoon door.”